Σαράντα οκτώ χρόνια συμπληρώνονται από το μεσημέρι που ένα Boeing 747 της Ολυμπιακής Αεροπορίας βρέθηκε να πετά επικίνδυνα χαμηλά πάνω από την Αθήνα. Ήταν 9 Αυγούστου 1978 και η πτήση ΟΑ411 είχε μόλις απογειωθεί από το Ελληνικό με προορισμό τη Νέα Υόρκη, όταν μια σοβαρή απώλεια ισχύος μετέτρεψε μέσα σε δευτερόλεπτα μια συνηθισμένη υπερατλαντική αναχώρηση σε μάχη για να παραμείνει το αεροσκάφος στον αέρα. Στο πιλοτήριο βρισκόταν ο Σήφης Μιγάδης, ένας από τους πλέον έμπειρους κυβερνήτες της Ολυμπιακής.
Το αεροσκάφος ήταν το Boeing 747-284B με νηολόγιο SX-OAA, γνωστό ως «Olympic Zeus». Οι διαθέσιμες καταγραφές δίνουν 400 επιβάτες και 18 μέλη πληρώματος, συνολικά 418 ανθρώπους. Το Jumbo ήταν βαριά φορτωμένο για το ταξίδι προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και η απογείωση είχε ήδη ολοκληρωθεί όταν εμφανίστηκε το πρόβλημα. Επιστροφή στον διάδρομο εκείνη τη στιγμή δεν ήταν επιλογή. Το Boeing έπρεπε πρώτα να καταφέρει να πετάξει.
Το Jumbo έφυγε από τον διάδρομο, αλλά δεν ανέβαινε
Εκεί άρχισαν τα δυσκολότερα 93 δευτερόλεπτα της καριέρας του Μιγάδη. Το 747 δυσκολευόταν να αποκτήσει ύψος και η Αθήνα βρισκόταν μπροστά του. Οι ελιγμοί έπρεπε να είναι εξαιρετικά προσεκτικοί, καθώς κάθε μεγάλη κλίση μπορούσε να κοστίσει πολύτιμη ταχύτητα. Ο Μιγάδης επέλεξε να κρατήσει το αεροσκάφος όσο γινόταν σταθερό, αποφεύγοντας να απαιτήσει από το βαριά φορτωμένο Jumbo έναν ρυθμό ανόδου που εκείνη τη στιγμή δεν μπορούσε να δώσει.
Το αποτέλεσμα ήταν μια εικόνα που έμεινε στην ιστορία της ελληνικής πολιτικής αεροπορίας. Ένα Boeing 747 πετούσε σε ασυνήθιστα χαμηλό ύψος πάνω από την πόλη, ενώ στο πιλοτήριο το πλήρωμα προσπαθούσε να αποκαταστήσει την απαιτούμενη ισχύ και να κερδίσει ταχύτητα.
Τα δεδομένα που έχουν δημοσιευθεί για την πτήση δείχνουν ότι η πλέον επικίνδυνη φάση διήρκεσε περίπου 93 δευτερόλεπτα, ενώ η χαμηλότερη καταγεγραμμένη ταχύτητα ήταν περίπου 158 μίλια την ώρα.
Οι δεκάδες ιστορίες που γράφτηκαν αργότερα πρόσθεσαν λεπτομέρειες για πολυκατοικίες, κεραίες και αποστάσεις λίγων μέτρων από κτίρια. Δεν έχουν όλες την ίδια τεκμηρίωση και δεν χρειάζονται για να αποδώσουν τη σοβαρότητα όσων συνέβησαν. Το διασταυρωμένο γεγονός είναι από μόνο του εντυπωσιακό. Ένα γεμάτο Boeing 747 είχε βρεθεί μετά την απογείωση σε εξαιρετικά χαμηλή πτήση πάνω από μια πυκνοκατοικημένη πρωτεύουσα.
Τι συνέβη πραγματικά στους κινητήρες
Για δεκαετίες η ιστορία αναπαραγόταν στην Ελλάδα με μια απλή εξήγηση. Ένας κινητήρας «εξερράγη» ή «καταστράφηκε» κατά την απογείωση και ο Μιγάδης πέταξε το Jumbo με έναν κινητήρα εκτός λειτουργίας. Η πραγματική τεχνική εικόνα είναι πιο σύνθετη.
Το περιστατικό μελετήθηκε από την ίδια την Boeing. Στις 25 Οκτωβρίου 1978 ο Brien S. Wygle συνέταξε έκθεση με τίτλο Performance Analysis of the Olympic Airways Takeoff at Athens on August 9, 1978 with an Engine Failure at Rotation. Η έκθεση απευθυνόταν στον διευθυντή Flight Standards της ελληνικής Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας και η ύπαρξή της καταγράφεται στη σχετική βιβλιογραφία.
Η ανάλυση δείχνει ότι το κρίσιμο πρόβλημα δεν περιοριζόταν απλώς στην ιστορία ενός «κατεστραμμένου κινητήρα». Μετά την αρχική βλάβη σημειώθηκε πρόσθετη απώλεια διαθέσιμης ώσης, γεγονός ιδιαίτερα σοβαρό για ένα τόσο βαρύ αεροσκάφος αμέσως μετά την απογείωση. Η ισχύς αυξήθηκε στη συνέχεια και το 747 άρχισε σταδιακά να αποκτά καλύτερες επιδόσεις.
Αυτό είναι και το σημείο όπου η εμπειρία του Μιγάδη αποκτά πραγματική σημασία. Δεν «νίκησε τους νόμους της φυσικής», όπως γράφτηκε πολλές φορές αργότερα. Κατάφερε να κρατήσει το αεροσκάφος μέσα στα ελάχιστα περιθώρια που του απέμεναν μέχρι να αποκατασταθεί αρκετή ισχύς ώστε να μπορέσει να απομακρυνθεί από τον άμεσο κίνδυνο.
Η στιγμή που άλλαξαν όλα
Όσο περνούσαν τα δευτερόλεπτα, το πλήρωμα κατάφερε να ανακτήσει μέρος της απαιτούμενης ισχύος. Το Boeing άρχισε να κερδίζει το περιθώριο που μέχρι τότε δεν είχε και η κατάσταση σταδιακά σταθεροποιήθηκε.
Το Jumbo απομακρύνθηκε από την πόλη και το πλήρωμα μπόρεσε πλέον να προετοιμάσει την επιστροφή του στο Ελληνικό.
Λίγο αργότερα, οι τροχοί του SX-OAA ακούμπησαν ξανά στον διάδρομο. Οι 418 άνθρωποι που είχαν απογειωθεί επέστρεψαν ζωντανοί. Το ίδιο το αεροσκάφος όχι μόνο δεν καταστράφηκε, αλλά επισκευάστηκε και επέστρεψε σε πτητική υπηρεσία.
Ποιος ήταν ο Σήφης Μιγάδης
Η ιστορία της ΟΑ411 είναι δύσκολο να διαβαστεί αποκομμένη από τη ζωή του ανθρώπου που βρισκόταν στα χειριστήρια.
Ο Ιωσήφ «Σήφης» Μιγάδης γεννήθηκε το 1923 στην Κρήτη. Οι βιογραφικές αναφορές για τη ζωή του καταγράφουν τη συμμετοχή του, σε πολύ νεαρή ηλικία, στη Μάχη της Κρήτης και αργότερα στην αντιστασιακή Force 133. Το 1943 διέφυγε στη Μέση Ανατολή, όπου ακολούθησε η εκπαίδευσή του ως χειριστή.
Μετά τον πόλεμο πέρασε στην πολιτική αεροπορία. Πέταξε αρχικά στην ΤΑΕ και στη συνέχεια στην Ολυμπιακή, ζώντας από το πιλοτήριο μια ολόκληρη εποχή μετάβασης της αεροπορίας από τα ελικοφόρα αεροσκάφη στα μεγάλα επιβατικά jet.
Όταν μπήκε στο πιλοτήριο της ΟΑ411 εκείνο το μεσημέρι ήταν 55 ετών και είχε πίσω του περισσότερες από τρεις δεκαετίες πτητικής εμπειρίας. Δεν ήταν λοιπόν ένας κυβερνήτης που σώθηκε από έναν τυχερό αυτοσχεδιασμό. Ήταν ένας χειριστής που είχε περάσει το μεγαλύτερο μέρος της ενήλικης ζωής του μέσα σε αεροπλάνα.
Στις 9 Αυγούστου 1978 χρειάστηκε σχεδόν όλη αυτή η εμπειρία μέσα σε ενάμισι λεπτό.
Δεν σταμάτησε να πετά μετά την ΟΑ411
Το περιστατικό δεν έκλεισε την καριέρα του Μιγάδη. Παρέμεινε στην Ολυμπιακή για ακόμη τρία χρόνια και αποχώρησε από την ενεργό υπηρεσία το 1981.
Μετά τη συνταξιοδότησή του ο Μιγάδης παρέμεινε συνδεδεμένος στη δημόσια μνήμη με εκείνη την πτήση. Το 1994, δεκαέξι χρόνια μετά, εμφανίστηκε στην τηλεοπτική εκπομπή «Μια στις Χίλιες» και επέστρεψε ο ίδιος στα γεγονότα της 9ης Αυγούστου.
Από εκείνη την αφήγηση έμεινε μια φράση που αποδίδει ίσως καλύτερα από οποιονδήποτε μεταγενέστερο χαρακτηρισμό το πώς έβλεπε ο ίδιος όσα είχαν συμβεί.
«Όσοι ζούμε μετά από αυτό, ζούμε λαθραία».
Ο θάνατός του και η ζωή μετά την Ολυμπιακή
Ο Σήφης Μιγάδης έζησε σχεδόν δύο δεκαετίες μετά την πτήση 411. Πέθανε το 1996, σε ηλικία 72 ετών. Η συνταξιοδότησή του το 1981 είχε κλείσει μια αεροπορική διαδρομή δεκαετιών. Εκείνο που δεν έκλεισε ποτέ ήταν η συζήτηση για την πτήση που τον έκανε γνωστό πολύ πέρα από τα όρια της Ολυμπιακής.
