Η διαδικτυακή καμπάνια οικονομικής ενίσχυσης του δημοσιογράφου και συγγραφέα Μακάριου Δρουσιώτη μέσω της πλατφόρμας GoGetFunding φέρνει στο προσκήνιο ένα ζήτημα που αφορά ευρύτερα τη λειτουργία του crowdfunding στην Κύπρο. Η καμπάνια με τίτλο «Ζητώ τη βοήθειά σας, για να υπερασπιστώ την αλήθεια» εμφανίζει ως διοργανωτή τον Makarios Drousiotis και ως τοποθεσία τη Λευκωσία. Την ώρα που γραφόταν το κείμενο είχαν ήδη συγκεντρωθεί περισσότερες από €23.000 από εκατοντάδες δωρητές.
Ο κ. Δρουσιώτης αναφέρει ότι οι εισφορές θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για τη νομική του υπεράσπιση, δικανικές εξετάσεις και έξοδα που συνδέονται με τη δικαστική διαδικασία. Δηλώνει ακόμη ότι θα δημοσιοποιούνται συγκεντρωτικά στοιχεία για τα ποσά και τις δαπάνες και ότι η οικονομική διαχείριση θα ελεγχθεί από εγκεκριμένο ελεγκτικό γραφείο.
Το νομικό ενδιαφέρον βρίσκεται στο κατά πόσο μια τέτοια δημόσια διαδικτυακή έκκληση εμπίπτει στην έννοια του «εράνου» που προβλέπει ο Ν. 68(Ι)/2014. Από την απάντηση σε αυτό εξαρτάται και κατά πόσο απαιτείται προηγούμενη άδεια από την αρμόδια Αρχή Αδειών.
Ο νόμος καλύπτει και το διαδίκτυο
Ο περί Διενέργειας Εράνων Νόμος δεν περιορίζει τον έρανο στη φυσική συλλογή χρημάτων σε δρόμους, εκδηλώσεις ή άλλους δημόσιους χώρους. Στον ορισμό του εράνου περιλαμβάνεται έκκληση προς το κοινό ή ομάδα του κοινού για καταβολή χρημάτων ή άλλων περιουσιακών στοιχείων, όταν αυτή γίνεται με μέσα που αναφέρονται ρητά στη νομοθεσία.
Ανάμεσα σε αυτά βρίσκονται το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο και το διαδίκτυο. Η αναφορά έχει ιδιαίτερη σημασία στη σημερινή πραγματικότητα των crowdfunding πλατφορμών, καθώς δείχνει ότι μια διαδικτυακή έκκληση δεν βρίσκεται αυτομάτως εκτός του πεδίου εφαρμογής του νόμου.
Το Υπουργείο Εσωτερικών αναφέρει επίσης στις επίσημες πληροφορίες του ότι οι διαδικτυακοί έρανοι για συλλογή χρημάτων χρειάζονται άδεια. Η θέση αυτή αφορά βεβαίως δραστηριότητες που αποτελούν πράγματι έρανο κατά τον νόμο. Δεν σημαίνει ότι κάθε καμπάνια crowdfunding χαρακτηρίζεται αυτομάτως ως έρανος.
Η κρίσιμη διάκριση
Το crowdfunding περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο συγκεντρώνονται χρήματα από μεγάλο αριθμό ανθρώπων. Δεν αποτελεί από μόνο του νομικό χαρακτηρισμό. Η κυπριακή νομοθεσία συνδέει τον έρανο με συγκεκριμένες κατηγορίες σκοπών, μεταξύ των οποίων φιλανθρωπικούς και αγαθοεργούς σκοπούς.
Το άρθρο 11 προβλέπει παράλληλα περιπτώσεις στις οποίες μπορεί να χορηγηθεί άδεια, μεταξύ άλλων για άπορες οικογένειες ή άτομα, αλλά και για οποιαδήποτε άλλη περίπτωση όπου παρουσιάζεται κοινωνική ανάγκη. Η κάλυψη προσωπικών εξόδων νομικής υπεράσπισης δεν κατονομάζεται ρητά στον νόμο και γι' αυτό η εφαρμογή του στη συγκεκριμένη μορφή crowdfunding χρειάζεται ερμηνεία από την αρμόδια Αρχή.
Τι προβλέπεται χωρίς άδεια
Εφόσον μια δραστηριότητα εμπίπτει πράγματι στην έννοια του εράνου, η άδεια δεν είναι προαιρετική. Το άρθρο 18 προβλέπει ότι κανένα πρόσωπο δεν μπορεί να διοργανώνει έρανο χωρίς να υπάρχει σε ισχύ, καθ' όλη τη διάρκεια της διεξαγωγής του, η απαιτούμενη άδεια και χωρίς να τηρούνται οι όροι που αυτή προβλέπει.
Η παραβίαση της διάταξης αποτελεί αδίκημα και ο νόμος προβλέπει, σε περίπτωση καταδίκης, χρηματική ποινή ή φυλάκιση ή και τις δύο ποινές. Η πρόνοια αυτή αφορά το γενικό νομοθετικό πλαίσιο και δεν μπορεί να συνδεθεί με οποιαδήποτε συγκεκριμένη καμπάνια πριν διαπιστωθεί πρώτα ότι αυτή εμπίπτει στον ορισμό του εράνου και ότι δεν διαθέτει την προβλεπόμενη άδεια.
Όταν ο ίδιος είναι και διοργανωτής και αποδέκτης
Η νομοθεσία δεν αποκλείει την πραγματοποίηση εράνου προς όφελος φυσικού προσώπου. Το Υπουργείο Εσωτερικών διαθέτει σχετικά έντυπα για αιτήσεις φυσικών προσώπων και για άδειες εράνου υπέρ φυσικού προσώπου.
Υπάρχει ωστόσο ένα σημείο που αποκτά ενδιαφέρον στις σύγχρονες crowdfunding πλατφόρμες. Ο ορισμός του διοργανωτή αναφέρεται σε πρόσωπο που υποκινεί άλλους να ενεργήσουν ως ερανιστές. Στην πράξη του online crowdfunding μπορεί το ίδιο πρόσωπο να δημιουργεί την καμπάνια, να απευθύνει την έκκληση και να είναι παράλληλα ο αποδέκτης των χρημάτων.
Το πώς εφαρμόζεται ο συγκεκριμένος ορισμός σε μια τέτοια περίπτωση δεν είναι αυτονόητο. Πρόκειται για θέμα που θα ανέμενε κανείς να αποσαφηνιστεί από το Υπουργείο Εσωτερικών, καθώς δεν αφορά μόνο τη συγκεκριμένη υπόθεση αλλά και κάθε αντίστοιχη καμπάνια.
Ποιος είναι αρμόδιος
Ο νόμος ορίζει ως αρμόδια Αρχή για την εφαρμογή του τον Υπουργό Εσωτερικών. Για παγκύπριους εράνους προβλέπεται Αρχή Αδειών υπό τον Γενικό Διευθυντή του Υπουργείου Εσωτερικών ή εκπρόσωπό του, ενώ για εράνους τοπικού ή επαρχιακού χαρακτήρα προβλέπεται αντίστοιχη Αρχή υπό τον οικείο Έπαρχο.
Το Υπουργείο Οικονομικών δεν είναι η Αρχή που εκδίδει τις άδειες εράνων. Η εμπλοκή του στον νόμο αφορά ειδική περίπτωση όπου εξετάζεται αν η πώληση λαχνών, εντύπων ή άλλων αντικειμένων αποτελεί κεκαλυμμένη πράξη εράνου.
Ο δημόσιος κατάλογος
Η νομοθεσία προβλέπει ότι το Υπουργείο Εσωτερικών διατηρεί επικαιροποιημένο κατάλογο των αδειών εράνων που βρίσκονται σε ισχύ. Το ίδιο το Υπουργείο συμβουλεύει τους πολίτες να ελέγχουν την ύπαρξη άδειας πριν συνεισφέρουν σε έρανο.
Στον δημόσια διαθέσιμο κατάλογο που κατέστη δυνατό να ελεγχθεί δεν εντοπίστηκε καταχώριση που να μπορεί να συνδεθεί με τη συγκεκριμένη καμπάνια. Ο κατάλογος όμως φέρει ημερομηνία 22 Μαΐου 2026, ενώ η καμπάνια ήταν ενεργή τον Αύγουστο.
Η απουσία της από έναν προγενέστερο κατάλογο δεν αποτελεί απόδειξη ότι δεν εκδόθηκε μεταγενέστερα άδεια. Για αυτό θα αναμέναμε από το Υπουργείο Εσωτερικών να διευκρινίσει αν η συγκεκριμένη καμπάνια εμπίπτει στον νόμο και εφόσον εμπίπτει, αν έχει εκδοθεί η απαιτούμενη άδεια.
Η ξένη πλατφόρμα δεν λύνει το ζήτημα
Η GoGetFunding είναι διεθνής διαδικτυακή πλατφόρμα και αυτό προσθέτει μια ακόμη διάσταση. Ένας διοργανωτής μπορεί να βρίσκεται στην Κύπρο, η πλατφόρμα στο εξωτερικό και οι δωρητές σε διαφορετικές χώρες. Η νομοθεσία αναφέρεται σε έρανο που διεξάγεται εντός της Δημοκρατίας, χωρίς να λύνει από μόνη της κάθε ζήτημα που δημιουργεί μια παγκόσμια ψηφιακή πλατφόρμα.
Στη σελίδα της συγκεκριμένης καμπάνιας εμφανίζεται και η ένδειξη «Legal». Η ένδειξη αυτή δεν πρέπει να συγχέεται με άδεια από κυπριακή δημόσια Αρχή. Η φιλοξενία μιας καμπάνιας από μια ιδιωτική πλατφόρμα και η συμμόρφωση με την κυπριακή νομοθεσία αποτελούν διαφορετικά ζητήματα.
Τι θα αναμέναμε να διευκρινιστεί
Από τον κ. Δρουσιώτη θα αναμέναμε να διευκρινιστεί αν έχει υποβληθεί αίτηση ή έχει εξασφαλιστεί άδεια για τη συγκεκριμένη καμπάνια. Αν υπάρχει άδεια, η γνωστοποίηση του αριθμού, της διάρκειας και του εγκεκριμένου σκοπού της θα μπορούσε να ξεκαθαρίσει άμεσα το συγκεκριμένο σκέλος.
Από το Υπουργείο Εσωτερικών θα αναμέναμε μια εξίσου σαφή τοποθέτηση για το κατά πόσο crowdfunding που αφορά προσωπικά έξοδα νομικής υπεράσπισης εμπίπτει στον Ν. 68(Ι)/2014 και, ειδικότερα, αν η συγκεκριμένη καμπάνια έχει εξεταστεί ή αδειοδοτηθεί από την αρμόδια Αρχή.
Μια τέτοια διευκρίνιση θα είχε σημασία πολύ πέραν της συγκεκριμένης περίπτωσης. Θα βοηθούσε να γίνει σαφέστερο πού χαράσσεται σήμερα η γραμμή ανάμεσα στην ιδιωτική διαδικτυακή οικονομική ενίσχυση και στον έρανο που υπάγεται σε αδειοδότηση και εποπτεία.
Με τα δεδομένα που είναι σήμερα διαθέσιμα δεν μπορεί να εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα για τη νομική κατάσταση της συγκεκριμένης καμπάνιας. Μπορεί όμως να τεθεί ένα συγκεκριμένο και απολύτως θεμιτό ερώτημα. Αν η διαδικτυακή έκκληση για τη νομική υπεράσπιση του Μακάριου Δρουσιώτη αποτελεί έρανο κατά τον Ν. 68(Ι)/2014 και, εφόσον αποτελεί, αν έχει ακολουθηθεί η διαδικασία που προβλέπει η νομοθεσία.
