Το καλώδιο που ξέθαψε τις παλιές δηλώσεις
Πέντε ημέρες μετά την είσοδο της Meridiam στον Great Sea Interconnector, στη Λευκωσία άρχισε το αγαπημένο πολιτικό άθλημα. Το ξεσκόνισμα των δηλώσεων.
Πρώτος στον κατάλογο ο Μάκης Κεραυνός. Ο Υπουργός Οικονομικών είχε πει καθαρά ότι, με τα οικονομικά, τεχνικά και γεωπολιτικά δεδομένα που είχε ενώπιόν του, το έργο δεν ήταν βιώσιμο με τους συγκεκριμένους όρους. Επικαλέστηκε δύο ανεξάρτητες μελέτες και αρνήθηκε να αντιμετωπίσει την καταβολή των €25 εκατ. σαν μια τυπική υπογραφή στο τέλος ενός εγγράφου.
Η στάση του είχε λογική. Ο άνθρωπος που κρατά το δημόσιο ταμείο οφείλει να ρωτά ποιος πληρώνει, πόσο πληρώνει και τι ακριβώς παίρνει πίσω. Πολιτικά, όμως, άνοιξε μια τρύπα μεγαλύτερη από εκείνη που θα χρειαστεί το καλώδιο στον βυθό.
Ο τότε Υπουργός Ενέργειας Γιώργος Παπαναστασίου έβλεπε το έργο από άλλη γωνία. Υποστήριζε την προώθησή του ως κεντρικό κομμάτι της προσπάθειας για άρση της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου. Το έργο παρέμεινε, άλλωστε, ενταγμένο και στον κυβερνητικό σχεδιασμό για το 2026.
Στη μέση μπήκε ο πρόεδρος του ΔΗΚΟ, Νικόλας Παπαδόπουλος, ζητώντας από τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη να ξεκαθαρίσει ποια γραμμή ακολουθεί η κυβέρνηση. Εκείνη του Υπουργείου Οικονομικών ή εκείνη του Υπουργείου Ενέργειας. Μετά τη συμφωνία, συνεχάρη την ελληνική κυβέρνηση για την προσέλκυση επενδυτικού ενδιαφέροντος και κάλεσε την Κύπρο να τηρήσει τις υποχρεώσεις της.
Η Meridiam απέκτησε πλειοψηφική συμμετοχή στο εταιρικό όχημα του έργου, ενώ υπογράφηκε και συμφωνία με ΑΔΜΗΕ και Nexans για την επιτάχυνση των θαλάσσιων ερευνών. Η εξέλιξη ενισχύει τη χρηματοδοτική βάση του GSI, χωρίς να εξαφανίζει τις ρυθμιστικές εκκρεμότητες, το γεωπολιτικό ρίσκο ή τον τελικό λογαριασμό.
Ο Κεραυνός δεν διαψεύστηκε. Ο Παπαναστασίου και ο Νικόλας δεν δικαιώθηκαν ακόμη. Το έργο πρέπει πρώτα να κατασκευαστεί και να λειτουργήσει.
Η πολιτική εικόνα, πάντως, άλλαξε. Ένας μεγάλος διεθνής επενδυτής αποφάσισε να βάλει κεφάλαια εκεί όπου η Λευκωσία αντάλλασσε αμφιβολίες.
Το καλώδιο δεν ένωσε ακόμη την Κύπρο με την Ελλάδα. Κατάφερε όμως να αποκαλύψει πόσο ασύνδετη υπήρξε για μήνες η ίδια η κυβέρνηση.
Οι πέντε λέξεις της Χαραλαμπίδου στον Σενέκη
Από όλες τις αναρτήσεις που έγιναν μετά τον ανασχηματισμό, μία ήταν αρκετή για να προκαλέσει περισσότερη συζήτηση από πολλές επίσημες ανακοινώσεις. Όχι γιατί έγραφε κάτι πολιτικά βαρύ. Ακριβώς το αντίθετο.
Η Ειρήνη Χαραλαμπίδου, μια πολιτικός που βρίσκεται σχεδόν καθημερινά απέναντι στην κυβέρνηση Χριστοδουλίδη, αποφάσισε να αφήσει για λίγο την πολιτική στην άκρη και να γράψει για τον Χρίστο Σενέκη όπως τον γνώρισε η ίδια. Θυμήθηκε ότι τον γνωρίζει από τα φοιτητικά του χρόνια. Έφερε στη μνήμη τη συνύπαρξή τους στην Κοινοβουλευτική Συνέλευση του ΟΑΣΕ. Αποκάλυψε κάτι που ελάχιστοι ήξεραν, ότι ο Σενέκης πανηγύρισε όταν εκείνη εξελέγη αντιπρόεδρος της Συνέλευσης. Μια μικρή προσωπική λεπτομέρεια που λέει πολλά για τη σχέση που έχτισαν όλα αυτά τα χρόνια.
Το πιο ενδιαφέρον, όμως, ήρθε στο τέλος. «Ξέρω ότι έχεις τις αντοχές.» Πέντε λέξεις. Καμία αναφορά στην κυβέρνηση. Καμία αναφορά στον ανασχηματισμό. Καμία πολιτική ανάλυση.
Μόνο μια προσωπική μαρτυρία από έναν άνθρωπο που δεν συνηθίζει να χαρίζει καλά λόγια σε υπουργούς της κυβέρνησης. Ο Σενέκης απάντησε με τον ίδιο τόνο. Ευχαρίστησε δημόσια τη Χαραλαμπίδου, μίλησε για όσα έμαθε δίπλα της στον ΟΑΣΕ και έκλεισε με μια φράση που επίσης δεν πέρασε απαρατήρητη. «Το σχόλιό σου με τιμά ιδιαιτέρως».
Όσοι γνωρίζουν πώς λειτουργεί η πολιτική ξέρουν ότι οι πραγματικές σχέσεις δεν χτίζονται την ημέρα ενός διορισμού. Χτίζονται χρόνια πριν, μακριά από κάμερες και μικρόφωνα. Αυτό φάνηκε και μέσα από αυτή τη μικρή δημόσια συνομιλία.
Οι υπουργοί συνήθως κρίνονται από τους πολιτικούς τους φίλους. Πολύ πιο σπάνια παίρνουν δημόσιο «πιστοποιητικό χαρακτήρα» από κάποιον που βρίσκεται στην απέναντι όχθη. Ίσως γι' αυτό η ανάρτηση της Ειρήνης Χαραλαμπίδου συζητήθηκε περισσότερο από πολλές άλλες που γράφτηκαν την ημέρα του ανασχηματισμού.
Mήπως η ΔΗΠΑ ήθελε και τα κλειδιά του Προεδρικού;
Από όλες τις γκρίνιες που ακούστηκαν μετά τον ανασχηματισμό, μία προκάλεσε τη μεγαλύτερη απορία στα πολιτικά πηγαδάκια. Εκείνη της ΔΗΠΑ.
Η κάλπη άφησε το κόμμα εκτός Βουλής. Παρ' όλα αυτά, ο Μαρίνος Μουσιούττας παραμένει στο Υπουργείο Εργασίας, ο Βασίλης Πάλμας συνεχίζει στο Υπουργείο Άμυνας, ενώ ο Μάκης Κεραυνός εξακολουθεί να κρατά το χαρτοφυλάκιο του Υπουργείου Οικονομικών, μια επιλογή που ουδέποτε ενόχλησε τη ΔΗΠΑ και που από την πρώτη στιγμή αντιμετωπίστηκε θετικά από τον πολιτικό της χώρο.
Η εικόνα αυτή δύσκολα παραπέμπει σε κόμμα που βγήκε χαμένο από τον ανασχηματισμό.
Γι' αυτό και αρκετοί απορούσαν. Τι ακριβώς έλειψε; Ένα ακόμη υπουργείο; Ένας υφυπουργός; Ένας κυβερνητικός εκπρόσωπος;
Υπερβολή; Ίσως. Χιούμορ; Σίγουρα. Η ουσία, όμως, παραμένει η ίδια. Δύσκολα βρίσκει κανείς άλλο πολιτικό κόμμα που έμεινε εκτός Βουλής και εξακολουθεί να έχει τόσο ισχυρή παρουσία στην κυβέρνηση. Γι' αυτό και η γκρίνια δεν φαίνεται να βρίσκει πολλούς πρόθυμους ακροατές.
Η πιο εύστοχη απορία ακούστηκε σχεδόν παντού σε κεντρική καφετέρια της Λευκωσίας. «Αν αυτά είναι τα παράπονα μιας ΔΗΠΑ εκτός Βουλής, τότε εντός Βουλής τι θα ζητούσε; Τα κλειδιά του Προεδρικού;». Καλημέρα, φίλε Αλέκο Τρυφωνίδη.
Ένα άρθρο, ένας Δήμαρχος και... ένας ολόκληρος Πρωταράς
Δεν είναι η πρώτη φορά που ένα άρθρο γνώμης προκαλεί αντιδράσεις. Είναι, όμως, από τις λίγες φορές που ένα κείμενο κατάφερε να ξεσηκώσει σχεδόν μια ολόκληρη πόλη.
Ο συνάδελφος Παναγιώτης Καπαρής πέρασε μια μέρα στον Πρωταρά, έγραψε όσα είδε και όσα δεν του άρεσαν. Κάποιοι συμφώνησαν. Πολύ περισσότεροι διαφώνησαν. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έπεσαν πάνω του δεκάδες Παραλιμνίτες, θεωρώντας ότι αδίκησε έναν τόπο που χτίστηκε με κόπο και ιδρώτα.
Μέσα σε όλη αυτή την ένταση, ο Δήμαρχος Παραλιμνίου - Δερύνειας, Γιώργος Νικολέττος, έκανε αυτό που επιβάλλει ο θεσμικός του ρόλος. Δεν απάντησε με χαρακτηρισμούς. Απάντησε με στοιχεία. Μίλησε για τις επενδύσεις που έγιναν στον Πρωταρά, για το κόστος λειτουργίας των παραλιών, για τις χρεώσεις στις ξαπλώστρες και στα ντους, για τα έργα που άλλαξαν την εικόνα της περιοχής και για τους χιλιάδες ανθρώπους που εργάζονται κάθε καλοκαίρι ώστε ο Πρωταράς να παραμένει ένας από τους κορυφαίους τουριστικούς προορισμούς της Κύπρου.
Αυτή ήταν η σωστή απάντηση. Εκείνο που δεν χρειαζόταν ήταν να αντιμετωπιστεί ένας δημοσιογράφος σαν να προσέβαλε έναν ολόκληρο τόπο επειδή περιέγραψε τη δική του εμπειρία.
Ο Παναγιώτης Καπαρής δεν έγραψε ότι ο Πρωταράς δεν αξίζει να τον επισκεφθεί κανείς. Δεν αμφισβήτησε την προσφορά των ανθρώπων της περιοχής. Έγραψε ένα άρθρο γνώμης. Τόσο απλά.
Η δημοσιογραφία δεν υπάρχει μόνο για να επιβεβαιώνει αυτά που θέλουμε να ακούμε. Υπάρχει και για να ενοχλεί, να ανοίγει συζητήσεις, να προκαλεί αντιδράσεις. Αν κάθε διαφορετική άποψη αντιμετωπίζεται σαν προσωπική προσβολή, τότε στο τέλος θα διαβάζουμε μόνο κείμενα που δεν ενοχλούν κανέναν. Κι αυτά, συνήθως, είναι και τα πιο αδιάφορα.
Ο Πρωταράς δεν χρειάζεται προστάτες. Έχει αποδείξει εδώ και χρόνια την αξία του. Ένα άρθρο δεν θα τον απογειώσει, ούτε θα τον γκρεμίσει. Αυτό που τον κάνει ξεχωριστό είναι ότι μπορεί να αντέχει και τα χειροκροτήματα και την κριτική.
Ίσως τελικά αυτή να είναι η καλύτερη διαφήμιση για έναν τόπο που πιστεύει πραγματικά στις δυνάμεις του.
Ο νέος Συνεργατισμός και η πιο ακριβή αυταπάτη
Η αισιοδοξία είναι απαραίτητη για να ξεκινήσει ένα τόσο μεγάλο εγχείρημα. Η υπερβολική αισιοδοξία, όμως, μπορεί να γίνει ο χειρότερος σύμβουλος.
Ο Πανίκος Χάμπας εμφανίζεται ικανοποιημένος από το ενδιαφέρον που καταγράφεται για τη δημόσια προσφορά των €42 εκατομμυρίων. Καλώς κάνει. Κάθε νέο εγχείρημα χρειάζεται θετική ψυχολογία. Μόνο που στον τραπεζικό κόσμο η ψυχολογία κρατά μέχρι να ανοίξει η πόρτα του πρώτου καταστήματος. Από εκεί και πέρα μιλούν μόνο οι αριθμοί.
Ας υποθέσουμε ότι αύριο το πρωί βρίσκονται και τα €42 εκατ. Τι ακολουθεί; Μια αγορά όπου κυριαρχούν δύο μεγάλες τράπεζες, οργανισμοί με ενεργητικό δεκάδων δισεκατομμυρίων, εκατοντάδες χιλιάδες πελάτες, ισχυρή κεφαλαιακή βάση και τεράστια επένδυση στην τεχνολογία. Στην ίδια αρένα κινούνται ήδη ψηφιακές τράπεζες που ανοίγουν λογαριασμούς μέσα σε λίγα λεπτά, χωρίς ουρές, χωρίς καταστήματα και χωρίς χαρτούρα.
Πού ακριβώς θα βρει χώρο ο νέος Συνεργατισμός; Από ποια τράπεζα θα φύγουν οι καταθέτες; Ποιος επιχειρηματίας θα μεταφέρει τη μισθοδοσία της εταιρείας του σε έναν οργανισμό που θα ξεκινά χωρίς ιστορικό λειτουργίας;
Ποια οικογένεια θα πάρει στεγαστικό δάνειο από μια τράπεζα που ακόμη θα χτίζει την αξιοπιστία της; Αυτές είναι οι πραγματικές ερωτήσεις. Όχι πόσες μετοχές θα πουληθούν μέχρι τον Νοέμβριο.
Υπάρχει ακόμη ένας αντίπαλος που δεν εμφανίζεται σε κανέναν ισολογισμό. Η μνήμη. Ο Συνεργατισμός υπήρξε για δεκαετίες κομμάτι της κυπριακής κοινωνίας. Η κατάρρευσή του άφησε πίσω της πληγές, απογοήτευση και μια βαθιά κρίση εμπιστοσύνης. Εκείνη η εμπιστοσύνη δεν επιστρέφει επειδή αλλάζει το λογότυπο ή επειδή ξεκινά μια νέα προσπάθεια. Κερδίζεται με χρόνια συνετής διοίκησης, ισχυρής εταιρικής διακυβέρνησης και αποτελεσμάτων.
Στα τραπεζικά γραφεία, αρκετοί παρακολουθούν την προσπάθεια με ενδιαφέρον, αλλά και με μεγάλη επιφύλαξη. Όχι επειδή δεν θέλουν να πετύχει. Επειδή γνωρίζουν πόσο αμείλικτη είναι η αγορά. Στην τραπεζική δεν αρκεί να σε συμπαθούν. Πρέπει να σε εμπιστεύονται με τον μισθό τους, τις αποταμιεύσεις τους και την επιχείρησή τους.
Ο Πανίκος Χάμπας και οι συνεργάτες του δεν έχουν μπροστά τους μια απλή αύξηση κεφαλαίου. Έχουν μπροστά τους ίσως το δυσκολότερο επιχειρηματικό εγχείρημα που επιχειρήθηκε στην κυπριακή τραπεζική αγορά μετά το 2013.
Η συγκέντρωση των €42 εκατ., αν επιτευχθεί, δεν θα είναι το τέλος της διαδρομής. Θα είναι η στιγμή που θα σφυρίξει ο διαιτητής για την έναρξη του αγώνα. Εκεί θα αρχίσουν τα πραγματικά δύσκολα. Εκεί θα φανεί αν ο νέος Συνεργατισμός μπορεί να κερδίσει κάτι που σήμερα αξίζει περισσότερο από οποιοδήποτε κεφάλαιο. Την εμπιστοσύνη.
Μια ανακοίνωση που μάλλον είχε... παραλήπτες εκτός Κύπρου
Στην πολιτική υπάρχει ένας άγραφος κανόνας. Οι πιο ενδιαφέρουσες ανακοινώσεις δεν είναι εκείνες που γράφονται για όσους τις διαβάζουν στην Κύπρο. Είναι εκείνες που γράφονται για όσους βρίσκονται εκτός συνόρων.
Κάπως έτσι διαβάστηκε και η πολυσέλιδη απάντηση του Τμήματος Πολιτικής Αεροπορίας στο δημοσίευμα της ισραηλινής Israel Hayom.
Η ισραηλινή εφημερίδα, επικαλούμενη στοιχεία του EUROCONTROL, παρουσίασε την εικόνα ενός εναέριου χώρου στην Ελλάδα και την Κύπρο που πιέζεται έντονα από την ανακατεύθυνση των πτήσεων λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή. Δεν πρόκειται για ένα άγνωστο μέσο ενημέρωσης ούτε για μια ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες εφημερίδες του Ισραήλ, μιας χώρας που σήμερα αποτελεί ίσως τον σημαντικότερο αεροπορικό και τουριστικό εταίρο της Κύπρου.
Η απάντηση της Λευκωσίας ήταν άμεση. Το μήνυμα ξεκάθαρο. Η Κύπρος δεν είναι μέρος του προβλήματος. Οι καθυστερήσεις εντοπίζονται αλλού. Το FIR Λευκωσίας λειτουργεί κανονικά. Οι ελεγκτές ανταποκρίνονται. Οι υποδομές αντέχουν. Οι αριθμοί του EUROCONTROL, σύμφωνα με το Τμήμα Πολιτικής Αεροπορίας, επιβεβαιώνουν αυτή την εικόνα.
Μέχρι εδώ όλα καλά. Η απορία γεννιέται λίγο παρακάτω. Αν το δημοσίευμα ήταν τόσο άστοχο όσο παρουσιάζεται, γιατί χρειάστηκε μια τόσο αναλυτική απάντηση; Γιατί μπήκε στον κόπο το Τμήμα να αποδομήσει σχεδόν γραμμή προς γραμμή τους ισχυρισμούς του δημοσιεύματος; Η απάντηση μάλλον βρίσκεται αλλού.
Δεν υπήρχε λόγος να πειστεί ο Κύπριος ταξιδιώτης. Υπήρχε λόγος να μη δημιουργηθεί η παραμικρή σκιά στις αεροπορικές εταιρείες, στους tour operators και κυρίως στην ισραηλινή αγορά, από την οποία η Κύπρος αντλεί εκατοντάδες χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο. Στην αεροπορία, η φήμη ενός εναέριου χώρου είναι σχεδόν τόσο σημαντική όσο και η πραγματική του απόδοση. Ένα αρνητικό δημοσίευμα μπορεί να ταξιδέψει γρηγορότερα από ένα αεροσκάφος.
Υπάρχει και μια δεύτερη ανάγνωση. Το ίδιο το Τμήμα Πολιτικής Αεροπορίας παραδέχεται ότι το FIR Λευκωσίας διαχειρίζεται ιστορικά υψηλή κίνηση εξαιτίας των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή. Αυτό από μόνο του δείχνει ότι η πίεση υπάρχει. Το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει πίεση. Το ερώτημα είναι αν το σύστημα θα συνεχίσει να αντέχει όσο η κρίση παρατείνεται.
Ίσως τελικά αυτή να ήταν η πραγματική αγωνία πίσω από την ανακοίνωση. Όχι να απαντήσει σε μια εφημερίδα. Να προστατεύσει ένα αφήγημα που για την Κύπρο έχει τεράστια οικονομική και γεωπολιτική αξία. Το αφήγημα ότι αποτελεί το πιο ασφαλές και αξιόπιστο αεροπορικό πέρασμα της Ανατολικής Μεσογείου.
Οι αριθμοί του EUROCONTROL στο τέλος της χρονιάς θα δείξουν ποιος είχε πιο καθαρή εικόνα. Μέχρι τότε, η πιο ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια δεν είναι το ίδιο το δημοσίευμα της Israel Hayom. Είναι ότι προκάλεσε τόσο γρήγορα αντανακλαστικά στη Λευκωσία. Στην πολιτική επικοινωνία, αυτό σπάνια συμβαίνει χωρίς λόγο.
Πρώτα τα πρόστιμα, μετά... το εγχειρίδιο
Κανείς δεν αμφισβητεί τον νέο ευρωπαϊκό κανονισμό για τις συσκευασίες τροφίμων. Οι περιορισμοί στις PFAS, τις λεγόμενες «παντοτινές χημικές ουσίες» που χρησιμοποιούνταν σε χαρτιά για burgers, κουτιά πίτσας και άλλες λιποανθεκτικές συσκευασίες, κρίθηκαν αναγκαίοι επειδή συνδέονται με κινδύνους για το περιβάλλον και τη δημόσια υγεία. Από τις 12 Αυγούστου οι επιχειρήσεις οφείλουν να συμμορφώνονται, ενώ οι αρμόδιες αρχές μπορούν να προχωρούν σε ελέγχους και να ζητούν τεκμηρίωση.
Εδώ αρχίζει το παράδοξο. Στην ίδια ανακοίνωση με την οποία προειδοποιεί την αγορά ότι οι έλεγχοι είναι προ των πυλών, το Τμήμα Περιβάλλοντος ενημερώνει ότι ο κυπριακός ερμηνευτικός οδηγός και οι δράσεις ενημέρωσης θα ακολουθήσουν... μέσα στον Σεπτέμβριο. Με άλλα λόγια, οι επιχειρήσεις καλούνται να είναι έτοιμες πριν αποκτήσουν την επίσημη κυπριακή καθοδήγηση για την εφαρμογή του κανονισμού.
Η απορία γίνεται ακόμη μεγαλύτερη αν αναλογιστεί κανείς ότι ο κανονισμός εγκρίθηκε το 2025 και η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε από τον Μάρτιο οδηγό εφαρμογής και απαντήσεις σε συχνές ερωτήσεις, ώστε τα κράτη-μέλη και η αγορά να προετοιμαστούν εγκαίρως. Γιατί, λοιπόν, η κυπριακή αγορά ενημερώνεται ουσιαστικά αφού θα έχει αρχίσει η εφαρμογή; Η μεγάλη πολυεθνική ίσως να μη δυσκολευτεί. Ο μικρός εισαγωγέας ή η μικρή επιχείρηση, όμως, δύσκολα θα βρει όλες τις απαντήσεις μόνος του.
Η προστασία της δημόσιας υγείας δεν προσφέρεται για εκπτώσεις. Ούτε η εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας. Το κράτος, όμως, οφείλει να δίνει πρώτα τα εργαλεία συμμόρφωσης και μετά να βγάζει το μπλοκάκι των ελέγχων. Διαφορετικά, μένει η εντύπωση ότι για άλλη μια φορά στην Κύπρο προηγούνται οι εξετάσεις και ακολουθεί... η ύλη.
